Tera seku ta transformá den un mondi di kuminda riba Kòrsou
Den transkurso di e aña ku a pasa, Benjamin Visser a logra prueba algu ku hopi hende a konsiderá imposibel, riba un pida tera seku i gastá na Kòrsou. Kuminda por krese riba e tera akí atrobe. Awor nos ta kana dor di un mondi di kuminda bèrdè bèrdè, anto ta awor el a kaba di kuminsá.
Benjamin a nase i krese riba e isla. For di un komienso, el a mira e posibilidatnan di Kòrsou pa proyektonan sostenibel, ounke e no tabata sa ainda eksaktamente unda e interes ei lo hib’é. Awendia, e ta dirigí Fundashon SISAPERE, e fundashon tras di e mondi di kuminda.
Dies aña di preparashon
Benjamin no a drenta den esaki djis asina. Pa dies aña, el a buska e pida tereno adekuá, te ku finalmente un oportunidat a presentá. “Bo por bisa ku despues di un buskeda asina largu, esaki tabata algu ku mester a sosodé,” e ta bisa.
E pida tereno ei di dos hektar, kasi mes grandi ku tres kancha di futbòl, ta situá den e bario Toni Kunchi. Aworakí ei ta e lugá kaminda e mondi di kuminda komunitario di Fundashon SISAPERE ta situá. Den e mondi akí ta planta, sentenar di palu di fruta, palunan funshonal i mata segun e prinsipionan di agrikultura sintrópiko.
Simplemente bisá, esaki ta un método di agrikultura kaminda ta traha ku prosesonan natural en bes di traha kontra nan. Diferente mata i palu ta traha huntu pa restorá tera gastá i hasi e tera bira fértil atrobe.
Siña rekonosé kiko e tera tin mester
Puntra Benjamin pa splika agrikultura sintrópiko i e no ta bini mesora ku teoria kompliká. E ta konta tokante reinan ku ta kore di nort pa sùit, pa e matanan por haña mas tantu lus di solo posibel. E ta splika ku e no ta kòrta yerba pa tene e tereno nèchi, sino pasobra kòrtamentu di e yerba ta stimulá e matanan pa krese bèk mas fuerte. E ta mustra kon e ta kòrta takinan di palu i laga nan riba tera komo ‘mulch’. ‘Mulch’ ta un kapa protektor ku ta alimentá e tera i yuda retené humedat, meskos ku ta sosodé den un mondi natural.
Na lugá di limpia un pida tera i despues planta un solo tipo di kultivo, Benjamin ta planta espesienan ku ta krese lihé banda di palunan di fruta yòn. E matanan ei ta duna protekshon i sombra, i alabes nan ta alimentá e tera, miéntras ku e palunan yòn ta haña tempu pa saka rais korektamente.
Nos ta kanando riba e promé parsela i e lugá ta parse un selva chikí kaba. Meimei tin reinan di Shimaruku i Apeldam, dos di e palunan di fruta lokal ku ta forma parti di e sistema. Na tur dos banda ta krese yerba di olifante ku ta yega basta mas haltu ku mi rudianan. Entre e reinan, kadushi opal ta krese den e partinan mas seku.
Nada ta pará akí pa kasualidat. Kada mata tin un funshon: duna sombra, alimentá e tera, retené humedat òf yuda otro matanan krese.
“E ta ménos un téknika i mas un manera di pone bon atenshon: wak kiko tera naturalmente sa kaba kon pa hasi i despues dun’é e espasio,” Benjamin ta resumí.
Dieskuater luna despues di a kuminsá, e promé parsela ta funshonando bon kaba. Un pos di awa i un sistema di irigashon a base di gota ku un ‘timer’ ta sòru pa tur kos haña sufisiente awa, asta durante e periodonan mas seku. Patras di esaki, poko poko ta sigui prepará mas parsela, un pa un.

E mondi di kuminda tin diferente fruta i bèrdura lokal
No ta un proyekto di un hende so
Benjamin no ta desaroyá esaki su so i e no ke esei tampoko. “E komunidat ta esensial,” e ta bisa. A establesé un programa di Work-for-Food pa komunidat lokal. Durante dianan di boluntario, habitantenan di bario ta yuda ku plantamentu i mantenshon di e mondi di kuminda. Komo apresio pa nan aporte, ta repartí e kosecha entre e partisipantenan, ku ta inkluí entre otro banana, papaya, yerba aromátiko, kònbòmber, daikon i maishi.
Benjamin tambe ta eksperimentando ku un sistema di ‘token’ ku ta permití partisipantenan interkambiá tempu i konosementu. Un ora di ekspertisio ta representá un token: esun ku ku kontribuí ku algu por hasi uso di konosementu òf yudansa di un otro hende na un otro okashon. Di e manera akí, e ke stimulá hende pa kompartí ku otro no solamente kuminda, sino tambe konosementu i abilidatnan.
Benjamin ta organisá tambe rekorido i tayer, un Klub di Naturalesa pa mucha, charla i bishitanan di trabou pa studiantenan di University of the Dutch Caribbean.
Pero e resultadonan visibel no ta konta henter e historia. E método di agrikultura akí ta rekerí tempu. Ta dura un ratu promé ku por kosechá sufisiente i pa Benjamin esei a nifiká tambe un aña difísil sin un entrada stabil. “Konstruí algu nobo kasi semper ta kosta mas na komienso, ku loke e ta produsí,” e ta bisa.
Dikon esaki ta bai mas leu ku un pida tera
E kolaborashon ku enseñansa tambe ta kresiendo. Kuminsando na yanüari 2027, kuater stazjèr lo risibí guia durante sinku luna den investigashon i den desaroyo mas aleu di e mondi di kuminda. Ademas, e tereno lo forma parti di e materia Ekonomia Sirkular di University of the Dutch Caribbean, pa asina studiantenan por haña eksperensia práktiko einan tur aña.
Den futuro, Benjamin ke konstruí riba e tereno kasitanan simpel trahá di palu di palèt pa studiantenan i boluntarionan ku ta bini pa yuda durante un periodo largu. Pa Benjamin, e mondi di kuminda ta e prueba di algu mas grandi: ku tera di Kòrsou, maske e por parse gastá, por rekuperá. I ku e tera ku a rekuperá ei finalmente por produsí kuminda lokal atrobe i asina kontribuí na suministro di kuminda pa e isla.
Ta un proseso ku ta tuma tempu. Pero Benjamin ta konvensí ku e ta posibel.
Tokante e proyekto: E mondi di kuminda di Fundashon SISAPERE a risibí finansiamentu inisial via INNO-Fonds di WWF-NL. E fondo akí ta sostené organisashonnan chikí na Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Maarten, Sint Eustatius i Hulanda ku ta traha riba proyektonan di konservashon di naturalesa. For di edukashon i investigashon te na, manera den e kaso akí, rekuperashon di e tera mes.
Skirbí pa Katjana Cabenda i Evita Sanches